Perexil DO9AaGg Jj Uu506o P T8 1
| Pirixel | |||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Pirixel | |||||||||||||||
| Clasificación científica | |||||||||||||||
| |||||||||||||||
| Subespecies | |||||||||||||||
|
Petroselinum crispum var. neapolitanum | |||||||||||||||
O perexil ou pirixel[1] (nome científico: Petroselinum crispum) é unha planta herbácea do xénero Petroselinum dentro da familia Apiaceae, que se distribúe amplamente por todo o mundo, e é cultivada como condimento culinario.
Índice
- 1 Hábitat
- 2 Descrición
- 3 Compoñentes
- 4 Uso medicinal
- 5 Efectos secundarios
- 6 Cultivo
- 7 Etnoloxía
- 7.1 Ditos
- 7.2 Refráns
- 8 Notas
Hábitat[editar | editar a fonte]
Atópase naturalizado en hortos, xardíns e ás veces en marxes de camiños, muros, cultivos etc. de toda Europa e en parte de Asia.
Descrición[editar | editar a fonte]
O perexil (Petroselinum crispum) é un planta herbácea bienal, aínda que pode cultivarse tamén como anual. Forma unha roseta empenachada de follas moi divididas, alcanza os 15 cm de altura e posúe talos floríferos que poden chegar a pasar os 60 cm con pequenas flores verdes amareladas. O seu cultivo coñécese desde hai máis de 300 anos, sendo unha das plantas aromáticas máis populares da gastronomía mundial.
A variedade perexil grande Petroselinum crispum tuberosum, posúe unha raíz engrosada axonomorfa, semellante á charouvía, que é a que se consome como hortaliza crúa ou cociñada. Esta variedade ten follas máis grandes e rugosas que as do perexil común e máis semellantes á especie brava.
Compoñentes[editar | editar a fonte]
| Valor nutricional por 100 g | |
|---|---|
| Enerxía | 151 kJ (36 kcal) |
Carbohidratos | 6.33 g |
| Azucres | 0.85 g |
| Fibra alimentaria | 3.3 g |
Graxas | 0.79 g |
Proteínas | 2.97 g |
| Vitaminas | Cantidade %DV† |
| Vitamina A equiv. beta-caroteno luteína zeaxantina | 53% 421 μg47% 5054 μg5561 μg |
| Tiamina (B1) | 7% 0.086 mg |
| Riboflavina (B2) | 8% 0.09 mg |
| Niacina (B3) | 9% 1.313 mg |
| Ácido pantoteico (B5) | 8% 0.4 mg |
| Vitamina B6 | 7% 0.09 mg |
| Ácido fólico (B9) | 38% 152 μg |
| Vitamina C | 160% 133 mg |
| Vitamina E | 5% 0.75 mg |
| Vitamina K | 1562% 1640 μg |
| Minerais | Cantidade %DV† |
| Calcio | 14% 138 mg |
| Ferro | 48% 6.2 mg |
| Magnesio | 14% 50 mg |
| Manganeso | 8% 0.16 mg |
| Fósforo | 8% 58 mg |
| Potasio | 12% 554 mg |
| Sodio | 4% 56 mg |
| Cinc | 11% 1.07 mg |
Ligazón á base de datos USDA | |
| |
| †As porcentaxes son aproximadas empregando a recomendación de US para os adultos. Fonte: Base de datos USDA Nutrient | |
As follas de todos os tipos de perexil son ricas en vitaminas A, B1, B2, C e D, sempre que se consuman en cru, xa que a cocción elimina parte dos seus compoñentes vitamínicos.
Uso medicinal[editar | editar a fonte]
Unha infusión de perexil pódese usar como diurético. Os herboristas chineses e alemáns recomendan tomalo como un té para regular a hipertensión, e os indios Cherokee úsano como medicamento tónico para mellorar o rendemento da vexiga urinaria. Tamén se usa frecuentemente como emenagogo.
O perexil incrementa a diuresis por inhibición da bomba de Na /K -ATPase no rin, favorecendo a excreción de sodio e auga, con todo incrementando a reabsorción de potasio e o seu aumento (PMID 11849841).
Efectos secundarios[editar | editar a fonte]
- O perexil ten un contido alto (dun 1.70 %) de ácido oxálico, un compoñente implicado na formación de pedras no ril e en deficiencias nutricionais.
- O pirixel non debería ser consumido por mulleres preñadas. O pirixel, tanto o seu aceite, a raíz, a folla ou a semente pode inducir unha estimulación uterina.
- O aceite de pirixel contén furanocoumaríns e psoralenos que poden dar lugar a unha fotosensitividade aguda se se usa oralmente.
Cultivo[editar | editar a fonte]
A súa reprodución realízase por sementes, nun lugar asollado e en calquera chan que non sexa demasiado compacto. Tamén é apta para cultivar en macetas ou xardineiras, podendo dispoñer dunhas follas frescas e tenras para aderezar os pratos cortando simplemente as necesarias e regando despois para estimular o crecemento vexetativo.
Etnoloxía[editar | editar a fonte]
Ditos[editar | editar a fonte]
- Estar feito un pirixel: dise da persoa feble e enfermiza, que está moi magra.
- É un pirixel, parece un pirixel: aplícase á persoa persoa feble de saúde ou exquisita no carácter ou na comida.
Refráns[editar | editar a fonte]
- Quen queira ter p'rixel todo o ano, seménteo no mes de maio.
- Sementa o p'rixel en maio, e terás p'rixel todo o ano.[2]
Notas[editar | editar a fonte]
- ↑ Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para Perexil.
- ↑ Eladio Rodríguez González (1958-1961): Diccionario enciclopédico gallego-castellano, Galaxia, Vigo
 |
Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Perexil  |
|
:
|
|